Rookgedrag onder jongeren is iets dat veel voorkomt. Het percentage 12 tot en met 16-jarigen dat rookt is op vwo 2,0%, echter dit loopt op tot wel 16,8% op het vmbo-b onderwijs. Het aantal rokende jongeren onder twaalfjarigen verschilt ook van het aantal rokende jongeren onder zestienjarigen. Waar het aantal rokende twaalfjarigen op het vbmo-b 4% is, is dit gestegen naar 27% onder zestienjarigen op het vmbo-b onderwijs (Schrijvers & Schuit, 2010). Alle schooltypen van de middelbare school samengenomen, rookt 8,3% van de middelbare scholieren, tot en met 16 jaar, dagelijks. Op de basisschool is het aantal procent dat dagelijks rookt een stuk lager, namelijk 0,1% van de 10- en 11-jarigen op de basisschool. Ook tussen jongens en meisjes die dagelijks roken zitten lichte verschillen. Van de 16-jarigen rookt 22% van de jongens, en 20,7% van de meisjes. Op de vraag of ze ooit in hun leven gerookt hebben is het verschil iets groter. Hierbij zegt 52,1% van de jongens van 16 jaar weleens gerookt te hebben in zijn leven, tegenover 58,7% van de meisjes van 16 jaar oud. (Van Dorsselaer, Zeijl, Van den Eeckhout, Ter Bogt, Vollebergh. 2007)
Gevolgen van roken
Dat roken schadelijk is voor de gezondheid, is algemeen bekend. Er zijn een aantal gevolgen op korte termijn die door roken veroorzaakt wordt. Deze korte termijn gevolgen komen ook bij jongeren voor. Een aantal van deze korte termijn gevolgen zijn mond- en tandproblemen en astmatische symptomen. De meeste andere gevolgen van roken komen pas op latere leeftijd voor, dus die zijn niet direct bij jongeren merkbaar, maar ze zijn weldegelijk het gevolg van roken. Dit zijn de lange termijn gevolgen. Enkele voorbeelden van deze lange termijn gevolgen die op latere leeftijd zijn vele verschillende soorten kanker, waaronder longkanker en slokdarmkanker. (Schrijvers & Schoemaker, 2008).
Rookgedrag onder jongeren terugdringen
Is het mogelijk om roken onder jongeren terug te dringen? Er zijn natuurlijk al allerlei maatregelen die proberen om het rookgedrag terug te dringen. Onder andere het plaatsen van teksten op pakjes sigaretten. In deze teksten wordt verteld wat roken voor negatief effect heeft op je lichaam. Een andere maatregel die genomen is om rookgedrag terug te dringen is het verhogen van de prijzen van rookwaren. Een laatste maatregel die genomen is, is het verbieden van roken in bepaalde openbare gelegenheden, bijvoorbeeld in restaurants en café’s.
Behalve deze maatregelen, die preventief zouden kunnen werken voor rookgedrag onder alle leeftijden; zowel jongeren als ouderen, is er natuurlijk een specifieke maatregel die het roken onder jongeren zou moeten terugdringen, namelijk de leeftijdsgrens voor het kopen van tabak of sigaretten. Deze worden alleen verkochten aan personen boven de 18 jaar oud. Deze regeling is recentelijk, namelijk 1 januari 2014, nog aangescherpt. Hiervoor was de wettelijke leeftijdsgrens voor het kopen van sigaretten namelijk 16 jaar oud.
Maar, werkt deze leeftijdsgrens ook echt om ervoor te zorgen dat jongeren minder makkelijk aan sigaretten kunnen komen, en dus minder, of zelfs helemaal niet, gaan roken? In een onderzoek dat gedaan is voordat de leeftijdsgrens naar 18 jaar ging voor het kopen van sigaretten, bleek dat jongeren door deze leeftijdsgrens nog steeds aan sigaretten en tabak konden komen. Namelijk 84% van de rokers die minderjarig zijn, en die dus wettelijk gezien geen sigaretten mogen kopen, is dat toch weleens gelukt. Dit heeft wellicht te maken met het ontbreken van controle van de identiteitskaarten door de verkopers van sigaretten en tabak. Dit blijkt ook uit datzelfde onderzoek. Van de rokende jongeren tussen de 10 en 14 jaar oud, werd na de invoering van de wet in 2003, ten tijde van het onderzoek bij minder dan de helft, namelijk slechts bij 45%, om de leeftijd gevraagd bij het kopen van sigaretten. (Willemsen, 2003) Het terugdringen van rookgedrag onder jongeren, door middel van een leeftijdsgrens, blijkt dus niet altijd even effectief.
Omgevingsfactoren die meespelen in het rookgedrag
Er is natuurlijk niet een precieze reden aan te wijzen waarom jongeren beginnen met roken. Er zijn omgevingsfactoren, maar ook persoonsgebonden factoren die een rol spelen bij het rookgedrag van jongeren. Deze omgevingsgebonden factoren zijn bijvoorbeeld alle mensen in de directe omgeving van de jongere. Het rookgedrag van de mensen in de directe omgeving van de jongere vergroten de kans dat de jongere zelf gaat beginnen met roken. Een aantal mensen in deze directe omgeving zijn bijvoorbeeld ouders, vrienden, broers/zussen, of andere leeftijdsgenoten. (Schrijvers & Schoemaker, 2008).
Er zijn dus factoren in de directe omgeving die het rookgedrag van jongeren zo beïnvloeden dat zij gaan beginnen met roken. Maar er zijn ook omgevingsfactoren die jongeren juist demotiveren om te beginnen met roken. Deze factoren hebben vooral te maken met de opvoeding van de jongere. Zo is de houding tegenover roken van de ouders van belang. Als de ouders niet-rokers zijn, en/of een ”anti roken” houding hebben tegenover rookgedrag, verkleint dit de kans dat het kind zelf gaat roken. (Willemsen, Feenstra, Van Kranen, Zantinge, 2011)
Stoppen met roken
Er zijn dus vele factoren die meespelen in het wel of niet roken van jongeren. Zijn er ook redenen voor jongeren om wel, of juist niet te stoppen met roken? Er is onder volwassenen onderzoek gedaan naar redenen voor hen om te stoppen met roken. Bijna de helft van de volwassenen, namelijk 48% van de ondervraagden, zegt dat zij gestopt zijn met roken omdat zij hun gezondheid niet meer willen schaden. Echter, rokers hebben ook zo hun redenen om juist niet te stoppen met roken. Wanneer zij niet de voordelen van het stoppen met roken inzien, zullen zij blijven roken. Zij zien juist voordelen in het blijven roken, namelijk voordelen zoals dat roken volgens hen ontspannend en concentrerend werkt. (Willemsen et al., 2011)
Hoofdvraag
Ook zijn er wellicht vele andere omgevingsgebonden factoren en ook persoonsgebonden factoren die allemaal meespelen in de eerste motivatie van de jongere om te beginnen met roken. Dit onderzoek zal dan ook daarover gaan. De hoofdvraag van dit onderzoek luidt dan ook: ”Wat is de motivatie van jongeren van 12 tot en met 18 jaar oud om te beginnen met het roken van sigaretten?”