1. Onthaalonderwijs anderstalige nieuwkomers in Vlaanderen
1.1 Definitie anderstalige nieuwkomers
Het begrip ‘anderstalige nieuwkomer’ wordt in het decreet basisonderwijs als volgt omschreven:
a) een leerling die uiterlijk op 31 december van het lopende schooljaar vijf jaar of ouder is en die op de dag van inschrijving of op 1 september die volgt op de inschrijving, gelijktijdig aan de volgende voorwaarden voldoet :
– hij is een nieuwkomer, dit wil zeggen dat hij maximaal één jaar ononderbroken in België verblijft;
– hij heeft niet het Nederlands als thuistaal of moedertaal;
– hij beheerst onvoldoende de onderwijstaal om met goed gevolg de lessen te kunnen volgen;
– hij is maximaal negen maanden ingeschreven, vakantiemaanden juli en augustus niet inbegrepen, in een school met het Nederlands als onderwijstaal;
b) een leerling die officieel verblijft in een open asielcentrum, zijnde een collectieve opvangstructuur zoals bedoeld in artikel 2, 10°, van de wet van 12 januari 2007 betreffende de opvang van asielzoekers en van bepaalde categorieën van vreemdelingen en die uiterlijk op 31 december van het lopende schooljaar vijf jaar of ouder is.
Daarnaast wordt er soms gesproken over een gewezen anderstalige nieuwkomer, dit is een leerling die het voorbije schooljaar een anderstalige nieuwkomer was. Het concrete verschil uit zich in de uren die voor de school beschikbaar gesteld worden per leerling. Voor een anderstalige nieuwkomer is dit anderhalf uur per leerling, per week. Voor een gewezen anderstalige nieuwkomer is dit nog één uur per leerling, per week.
1.1.1 Nederlands als tweede taal
In de literatuur wordt er ook vaak gesproken over NT2-leerders. Deze personen leren het Nederlands als tweede taal, naast de moedertaal. Eigenlijk is dit ook wat de anderstalige nieuwkomers doen. In deze bachelorproef wordt er echter steeds gesproken over anderstalige nieuwkomers en niet over NT2-leerders omdat de focus hier ligt op kinderen die nog maar net in België aangekomen zijn. Bij NT2-leerders zou je ook kinderen kunnen betrekken die al langer dan 3 jaar in België zijn maar waarvan de moedertaal niet het Nederlands is.
1.2 Anderstalige nieuwkomers inschrijven
Scholen zijn verplicht om een anderstalige nieuwkomer in te schrijven als hij aan de toelatingsvoorwaarden voldoet die beschreven staan onder paragraaf 1.1 en als de capaciteit van de school nog niet bereikt is. (Onderwijs Vlaanderen, z.j.).
Scholen bepalen vóór de start van de inschrijvingen de capaciteit van hun school, ze kunnen ook een specifieke capaciteit voor AN bepalen. Zo kan de school anderstalige nieuwkomers wel weigeren als hun capaciteit voor AN bereikt is, ook als de capaciteit voor niveau (leerjaar, geboortejaar) nog niet bereikt is. Op deze manier wordt er vermeden dat de draagkracht van een school overschreden wordt. (Onderwijs Vlaanderen, z.j.).
Anderstalige nieuwkomers behoren tot de overcapaciteitsgroepen. Wanneer de school volzet is, kunnen anderstalige nieuwkomers toch nog ingeschreven worden. Ze hebben deze maatregel ontwikkeld omdat anderstalige nieuwkomers net als elk ander kind aan de leerplicht moeten voldoen. Anderstalige nieuwkomers arriveren echter vaak pas in de loop van het schooljaar en dus na de inschrijvingsperiode. Op dat moment is het aan de school om de beslissing te nemen, het is zeker geen verplichting om over de inschrijvingscapaciteit te gaan. ‘Het is een gunst, geen recht’ (Onderwijs Vlaanderen, z.j.).
1.3 Doelstellingen en organisatie onthaalonderwijs
Volgende doelstellingen werden door Onderwijs Vlaanderen opgesteld voor het basisonderwijs en dienen dus nagestreefd te worden door de scholen.
– Nederlands leren aan anderstalige nieuwkomers
– Hen integreren in de klaspraktijk en in de samenleving
In het basisonderwijs omvat het onthaalonderwijs 1 of 2 onthaaljaren en eventueel een vervolgjaar voor de gewezen anderstalige nieuwkomers.
Leerlingen hebben recht op een tweede onthaaljaar wanneer ze nog geen 9 maanden in de onthaalklas hebben gezeten in september van het tweede jaar. Een school heeft zelf de keuze om dit te doen of niet.
Scholen hebben veel vrijheid in de manier waarop zij onthaalonderwijs willen inrichten. Zo kunnen de leerlingen opgenomen worden in een bestaande klas en worden hun AN-uren gebruikt voor individuele lessen, gegeven door een AN-leerkracht. Als tweede is er de mogelijkheid om een aparte leerlingengroep te maken met anderstalige nieuwkomers. Als derde optie is er een taalbad. Dit is een korte periode waarin de leerlingen (anderstalige nieuwkomers en eventueel andere anderstalige leerlingen) volledig ondergedompeld worden in de Nederlandse taal en Vlaamse cultuur (normen en waarden). Binnen deze drie opties zijn er ook nog combinaties mogelijk.
1.3.1 Aanvullende lestijden
Een school kan aanvullende lestijden voor anderstalige nieuwkomers krijgen als ze aan een aantal voorwaarden voldoet:
– een individueel werkplan voor elke anderstalige nieuwkomer opstellen en opvolgen;
– leerkrachten aan nascholing voor onthaalonderwijs laten deelnemen;
– voldoende anderstalige nieuwkomers hebben.
Om aan de laatste voorwaarde te voldoen wordt er gekeken naar de telling. Een school kan kiezen om de anderstalige nieuwkomers te tellen per school of per scholengemeenschap. Deze keuze kan in de loop van het schooljaar niet meer gewijzigd worden.
Concreet voorbeeld: op School Aan de Stroom te Linkeroever waren er op 30 september 2015 te weinig anderstalige nieuwkomers om zelf onthaalonderwijs te kunnen/mogen inrichten. Er werd beslist om samen te tellen met de scholengemeenschap. Hierdoor is er een AN-juf uit de scholengemeenschap aangesteld om de uren in te vullen op school. In de loop van het schooljaar zijn er echter nog veel nieuwe anderstalige nieuwkomers ingeschreven en kreeg een SES-juf van de school ook nog uren toegewezen.
De situatie hierboven is maar één van de vele mogelijkheden. De scholen hebben het geluk dat ze enorm veel vrijheid hebben in het invullen en schuiven met de uren om het onthaalonderwijs zo toch georganiseerd te krijgen.
Als school kan je recht hebben op aanvullende lestijden voor anderstalige nieuwkomers en voor gewezen anderstalige nieuwkomers. Naast die aanvullende lestijden ontvangt de school ook een toelage van 12,5 euro per anderstalige nieuwkomer per volledige maand, voor de periode waarin ze het onthaalonderwijs organiseert. (Onderwijs Vlaanderen, z.j.)
Een voorwaarde is dat de school voor elke anderstalige nieuwkomer een individueel werkplan opstelt en uitvoert. Ook moet het schoolbestuur ervoor zorgen dat zijn leerkrachten deelnemen aan nascholingen over onthaalonderwijs. (Karaca e.a., 2016)
Onderwijs Vlaanderen:
Anderstalige nieuwkomers, het onthaaljaar
Een school heeft recht op aanvullende lestijden vanaf de volgende aantallen anderstalige nieuwkomers:
– 4 in een autonome kleuterschool of lagere school met 1 vestigingsplaats;
– 6 in een basisschool;
– 12 in de scholengemeenschap van je school.
Wanneer er een stijging of daling van het aantal plaatsvindt tijdens het schooljaar, kunnen de lestijden herberekend worden.
Gewezen anderstalige nieuwkomers, het vervolgjaar
Gewezen anderstalige nieuwkomers (GAN) zijn leerlingen die het voorgaande schooljaar anderstalige nieuwkomers waren én onthaalonderwijs genoten. Per gewezen anderstalige nieuwkomer die een school op 1 oktober telt, heeft de school recht op één aanvullende lestijd voor het hele schooljaar.
1.3.2 Opleidingen en bijscholingen
In Vlaanderen bestaat er een postgraduaatopleiding ‘Didactiek Nederlands aan Anderstaligen’ ingericht door het Centrum Nascholing Onderwijs van de Universiteit van Antwerpen. Deze opleiding heeft maar een beperkt aantal plaatsen en je moet voldoen aan bepaalde toelatingsvoorwaarden: