In dit hoofdstuk wordt antwoord gegeven op de vraag: Hebben eigenaren van konijnen te weinig kennis over het gedrag van hun huisdieren en is hierdoor sprake van een welzijnsprobleem bij konijnen?
Om een goed antwoord te kunnen geven en uitgebreid in te gaan op bovenstaande vraag wordt er nader ingegaan op het gedrag van het konijn, de kennis van de eigenaar en de welzijnsproblemen bij konijnen.
Het gedrag van het konijn omvat het normale gedrag en het afwijkend gedrag. Ook wordt onderzocht wat het verschil is in gedrag tussen gedomesticeerde konijnen en wilde konijnen.
Normaal sociaal gedrag bij konijnen is het verzorgen van de ander, tegen elkaar aanliggen of de neuzen tegen elkaar te houden en aan elkaar te snuiven. Ook is agressie normaal gedrag door bijvoorbeeld het vormen van een hiërarchie in de groep. In tabel 1 wordt het directe en indirecte gevolg van het gedrag beschreven. Door solitaire huisvesting kan het konijn veranderen in een eenzaam en stil dier. Dit heeft te maken met de opvoeding en dus nurture. Het verschil in karakter tussen mannetjes en vrouwtjes is aangeboren. Over het algemeen zijn mannetjes rustiger. Konijnen knagen aan hooi, stro, gras en zacht hout. Dit om hun tanden niet te lang te laten worden. Ook graven ze in gras, zaagsel, aarde en zand. Konijnen zijn alert en schrikken gauw. Het zijn prooidieren en vluchten daardoor snel. Dit behoord tot nature, het is aangeboren. Andere normale gedragingen zijn o.a. rusten door te gaan liggen, spelen met elkaar of met speelgoed zoals takken, dozen en plastic buizen, rennen, springen en eten en drinken.
Als agressie ernstige vormen aanneemt waarbij er verwondingen ontstaat is er sprake van conflict gedrag. Een vorm van conflictgedrag kan ook zijn dat het konijn ander gedrag vertoont dan er verwacht wordt of met elkaar vechten maar dit niet doorzetten. Als konijnen knagen en graven aan gaas, harde vloeren of aan muren, is dit abnormaal gedrag. Verstoord nestgedrag en het niet goed verzorgen van de jongen behoort niet tot het normale gedrag. Andere afwijkende gedragingen zijn o.a. het schudden met het hoofd, slingerende bewegingen, haren plukken, verveling, een gebogen houding, doffe ogen en vacht. Als een konijn ziek is, vertoont het ook ander gedrag. Zo ziet het dier er niet al te schoon uit: vieze ogen, neus, vacht. Heeft het jeuk en kale plekken op de vacht, het houdt het hoofd schuin. Het dier is lusteloos en zit stil in een hoek.
Gedomesticeerde konijnen zijn vanaf hun geboorte verzorgt door een persoon en leven in een hok met weinig tot geen beschutting, alleen of met een soortgenoot. Wilde konijnen leven in graslanden, heidegebieden en duinen in groepen. De huisvesting van wilde konijnen bestaat uit een holenstelsel met plaatsen om te rusten, te schuilen, een plek om de jongen op te voeden en om zich te verdedigen tegen vijanden. Binnen de groep is er sprake van een rangorde. Agressie komt voor bij het bepalen van de rangorde. Uit onderzoek is gebleken dat er geen verschil is tussen het sociale gedrag van konijnen die als huisdier worden gehouden en wilde konijnen. Ze hebben dezelfde behoeften. Meestal zijn wilde konijnen boven de grond te vinden in de ochtend en avond. Ze zijn aan het foerageren of rennen en spelen. Overdag rusten ze veel. Honger is de sleutelprikkel voor foerageren. Er is maar een prikkel voor nodig om over te gaan tot dat gedrag. Er is een verschil tussen de nature van wilde vrouwtjes en mannetjes. Mannetjes bewaken het territorium en zijn rustig. Vrouwtjes zijn drukker en altijd bezig met graven van o.a. gangen.
Er wordt onderzocht wat eigenaren van konijnen eigenlijk al van het gedrag van hun konijnen weten en wat ze eigenlijk zouden moeten weten.
Als mensen een konijn als gezelschapsdier nemen, wordt er vaak niet aan gedacht wat de behoeften van het dier zijn en wat voor kosten er bij komen kijken. Het kopen van een konijn is een impuls aankoop. Mensen zien het konijn als een schattig en klein dier en voor kinderen erg leuk, makkelijk en weinig eisen heeft. Konijnen worden alleen en in een klein hok gehouden, zonder enige verrijking. Ze vergelijken het karakter van het konijn met die van de hond en kat terwijl het juist een gevoelig en fragiel dier is.
Veel mensen weten niet dat konijnen groepsdieren zijn en behoefte hebben aan interactie met zowel soortgenoten als de eigenaar. Het is verstandig om 2 of meer soortgenoten bij elkaar te zetten. Bij het nemen van 2 of meer konijnen moeten deze dan wel vanaf begin af aan bij elkaar zijn. Als ze op latere leeftijd bij elkaar worden gezet, kunnen ze elkaar ernstig verwonden door agressie. Een groot hok met schuilplek is ook van belang. Genoeg beweging voorkomt overgewicht en zwakke spieren. Om verveling en stereotype gedrag tegen te gaan, is het handig om het hok te verrijken door attributen te plaatsen. De nagels van konijnen groeien snel en moeten worden geknipt. De tanden groeien ook door. Het is handig om knaagstokken te hebben in het hok. Qua voeding zouden eigenaren moet weten dat konijnen gevoelig zijn voor slecht voedsel. Hooi bevat veel vezels en konijnen hebben dit nodig. Ook hardvoer en vers water is belangrijk. Bij het kopen van een konijn is het beste deze uit een asiel te halen. Konijnen uit een dierenwinkel of tuincentrum worden vaak te vroeg bij hun moeder weggehaald. Hierdoor krijgen ze te weinig moedermelk en zijn daardoor vatbaarder voor ziektes.
Wat zijn eigenlijk de problemen op het gebied van welzijn die konijnen als gezelschapsdier hebben en welke welzijnsproblemen komen voor bij konijnen in konijnhouderijen?
Welzijnsproblemen kunnen liggen aan de huisvesting, verkeerde voeding en aan de verzorging van het konijn. Gezelschapskonijnen krijgen te weinig beweging doordat ze gehuisvest worden in een te klein verblijf. Ook worden ze individueel gehouden, terwijl ze juist behoefte hebben aan soortgenoten. Dit allemaal is simpel op te lossen door het konijn in een groter hok te huisvesten met een of meerdere soortgenoten. Door gebrek aan contact tussen eigenaar en konijn en konijnen onderling en door het verkeerd hanteren, kan het konijn bang en gestrest raken en problemen krijgen aan het bottenstelsel doordat ze zeer fragiel en kwetsbaar zijn. Door vaker het konijn op te pakken en te laten wennen, verbeterd de interactie tussen konijn en eigenaar. Door een te harde bodem van gaas, krijgen ze last van hun poten. Vele eigenaren verzorgen de vacht van het konijn niet waardoor deze gaat klitten. Hierdoor blijven de poten vastzitten aan de haren van de buik en kan het dier zich moeilijk bewegen. Door onjuiste voeding krijgen konijnen spijsverteringsproblemen, blijven de tanden doorgroeien en ontstaan er ziektes. Een konijn die alleen maar gemengd voer heeft, krijgt niet voldoende voedingsstoffen binnen. Er moet altijd hooi aanwezig zijn.
In konijnhouderijen worden welzijnsproblemen veroorzaakt door de slechte condities van huisvesting. Voedsters worden individueel gehuisvest. Dit wordt opgelost door de voedsters na het werpen bij soortgenoten te zetten. Ze zitten in kleine kooien van draadgaas zonder enige bedekking, waardoor er voedzoolproblemen ontstaan. Zowel strooisel en draadgaas in het hok is een goede oplossing. Daarentegen worden vleeskonijnen in grote groepen gehuisvest. Overbevolking kan leiden tot overmatige agressie waardoor de konijnen allerlei verwondingen kunnen krijgen.
Uit onderzoek is gebleken dat problemen met de huisvesting, voeding en verzorging een van de belangrijkste oorzaak is voor het welzijn van het konijn (23,6%). Als tweede is ook het gebrek aan deskundigheid en juiste voorlichting van de eigenaren te noemen als oorzaak, dit is 18,3%. In 2003 werden er in 462.000 huishoudens rond de 1 miljoen gezelschapskonijnen gehouden. Bijna 500.000 konijnen werden solitair gehuisvest in te krappe verblijven. Deze konijnen werden gemiddeld maar 3 jaar, terwijl deze rond de 10 jaar oud kunnen worden. Uit een ander onderzoek is gebleken dat de gemiddelde leeftijd van de konijnen maar 2,2 jaar is. Van de 102 onderzochte konijnen werden er 45 alleen gehuisvest, 82% werd gehouden in te kleine hokken en 29,4% had tandproblemen door het geven van verkeerd voedsel. Maar 6 eigenaren waren bewust van de tandproblemen.