Vrijheid - Essay Marketplace

Vrijheid

‘Stel je voor dat je met de auto door een dorpje rijdt. Op een gegeven moment kom je op een splitsing, je slaat linksaf terwijl niemand je dwong om linksaf te gaan. Dan kom je bij nog een splitsing, je gaat rechtsaf terwijl er niemand is die je tegenhoudt om rechtdoor of linksaf te gaan, geen wegversperring, verkeerswerkzaamheden of ander verkeer. Nu lijkt het alsof je absoluut vrij bent geweest in die keuzes. Dit plaatje veranderd echter dramatisch wanneer je bedenkt dat de reden dat je die keuzes maakte bijvoorbeeld is dat je verslaafd bent aan sigaretten en je wanhopig naar de tabakswinkel haastte voordat deze dicht ging.’
Dit scenario roept natuurlijk een vraag op die ik ga behandelen in dit essay. ‘Kan een mens vrij zijn?’, is een formulering van deze vraag. Het begrip vrijheid is heel breed, zo kun je vrijheid van meningsuiting, persvrijheid hebben en de vrijheid om te gaan en staan waar je wilt. De definitie van vrijheid is volgens de Grote Van Dale het ‘vrij-zijn’, onafhankelijkheid. Deze definitie vind ik zelf een beetje vaag en dat is precies de reden dat ik ga proberen uit te zoeken of een mens vrij kan zijn.

Inhoud
Welke soorten vrijheid zijn er? 1
Geestelijke vrijheid 2
Burgerlijke vrijheid 2
Actieve vrijheid 2
Sociale vrijheid 2
Persoonlijke vrijheid 2
Wat is vrije wil? 3
Determinisme 3
Compatibilisme 3
Incompatibilisten 4
Rechten 4
Kan een mens vrij zijn? 5
Literatuurlijst 5

Welke soorten vrijheid zijn er?
Om te beginnen heeft Technisch Natuurkundig ingenieur Henry Sturman, die een blog handhaaft waarin hij onder andere vrijheid bespreekt, vrijheid kan volgens Sturman worden opgedeeld in geestelijke vrijheid, burgerlijke vrijheid, actieve vrijheid, sociale vrijheid en persoonlijke vrijheid.
Geestelijke vrijheid
Geestelijke vrijheid houdt in dat je vrij bent om te kiezen uit de mogelijkheden die je hebt. Als je tussen een appel of een peer mag kiezen, dan ben je vrij om te kiezen tussen een van beide. Je bezit als mens op elk moment geestelijke vrijheid. Zelfs als je niet zoveel mogelijkheden hebt kun je altijd kiezen voor wat je het liefste wilt. Als iemand je de keuze geeft tussen je geld of je leven en je kiest voor het geld, dan was dit een vrije keuze wat geestelijke vrijheid betreft. Je wilt liever bestolen worden dan gedood worden en daarom koos je om je geld te geven.

Burgerlijke vrijheid
Burgerlijke vrijheid betekent de mate waarin mensen de rechten van andere mensen respecteren die bepaalde autonome handelsvrijheid geven. De mens is het volgens Sturman nog niet eens over welke vrijheden een mens zou moeten hebben, zonder de vrijheid van een andere individu te beperken. Een mogelijke regel zou kunnen zijn wat het ‘harm-principle’ van de Britse filosoof John Stuart Mill stelt, een mens is vrij om te doen wat hij/zij wil zolang hij/zij andere vreedzame personen niet schaadt.
Actieve vrijheid
Actieve vrijheid houdt zich bezig met het hebben van mogelijkheden. Je zou kunnen spreken over de vrijheid om bijvoorbeeld te rennen als je twee goed werkende benen hebt. Dit soort vrijheid kun je actieve vrijheid noemen, omdat je bepaalde dingen daadwerkelijk kunt doen op een bepaald moment. Burgerlijke vrijheid en actieve vrijheid hangen volgens mij vaak heel erg samen omdat burgerlijke vrijheid je veel ruimte geeft om actieve vrijheid te verkrijgen. Mensen kunnen door burgerlijke vrijheid bepaalde initiatieven nemen of handelingen verrichten, wat weer nieuwe mogelijkheden cre”ert voor actieve vrijheid.
Sociale vrijheid
Sociale vrijheid betekent eigenlijk de vrijheid die jij krijgt binnen een sociale structuur, waarin anderen weinig beslissingen over jou kunnen nemen en je weinig verplichtingen hebt tegenover hen. Het gaat om de vrijwillige sociale relaties die je hebt met anderen. Als anderen beslissen over jou in een onvrijwillige structuur dan wordt je burgerlijke vrijheid beperkt. Als vrijwillige sociale relaties anderen de mogelijkheid geven om beslissingen over jouw te nemen dan wordt je sociale vrijheid beperkt. Een goed voorbeeld zou gaan over twee personen die getrouwd zijn en een gezamenlijke rekening hebben. Als een van de twee iets wil aanschaffen dan mag de ander er over meebeslissen, hier wordt dan de sociale vrijheid beperkt omdat de een niet ‘kan’ beslissen zonder de ander. Ik zet dit tussen haakjes omdat het uiteraard wel kan maar vaak wordt afgesproken en verwacht dat je die beslissingen samen neemt in een huwelijk. De hoeveelheid sociale vrijheid die je hebt heb je zelf in de hand. Als je veel sociale vrijheid wilt kun je er bijvoorbeeld voor kiezen om te trouwen met iemand die een vrij huwelijk met aparte bankrekeningen wil.
Persoonlijke vrijheid
Sturman zegt dat persoonlijke vrijheid de vrijheid is om te doen wat je wilt doen, zonder dat je je tegen laat houden door vooroordelen van anderen of jezelf. Stel dat je als jongen wilt paardrijden, omdat je dat nou eenmaal heel leuk vindt, en je laat tegenhouden omdat je denkt dat het niet hoort om als jongen paard te rijden, nu beperk je jezelf dan in je persoonlijke vrijheid. Als je hetzelfde niet doet omdat anderen zeggen dat het raar is dan beperk je je ook in deze vrijheid. Eigenlijk bezit je dus veel persoonlijke vrijheid als je je weinig aantrekt van wat anderen over je denken. Goede voorbeelden van mensen met veel persoonlijke vrijheid zijn Columbus, Darwin en Galilei. Het verschil tussen persoonlijke vrijheid en sociale vrijheid is dat je bij sociale vrijheid dingen doet of laat waar je zelf zin in hebt zonder dat anderen dat willen en persoonlijke vrijheid houdt in dat je zelf dingen doet of laat zonder je iets aan te trekken van wat anderen vinden.
Wat is vrije wil?
De vrije wil wordt meestal gedefinieerd als het vermogen van rationeel handelende personen om controle uit te oefenen over hun daden en beslissingen. Er zijn een aantal stromingen binnen de filosofie die ingaan op de vrije wil. Om de vrije wil beter te kunnen snappen ga ik ze uitleggen.
Determinisme
Het determinisme gaat ervan uit dat alles wat er gebeurt en gaat gebeuren een gevolg is van dingen die al gebeurt zijn in het verleden in combinatie met de natuurwetten. De fransman Pierre-Simon Laplace, die het universum als geheel deterministisch beschouwde, heeft een gedachtenexperiment bedacht genaamd ‘De demon van Laplace’:
Een intelligentie, die, op een zeker moment, alle krachten die in de natuur werken, en de toestanden van alle elementen, waaruit deze is opgebouwd, zou kennen, zou, als ze overigens groot genoeg was om al deze gegevens te kunnen analyseren, in een enkele formule de beweging van de grootste lichamen in het heelal en die van het kleinste atoom beschrijven: niets zou hiervoor onzeker zijn, en de toekomst, net zoals het verleden, zou tegenwoordig zijn in haar ogen. De menselijke geest, die de sterrenkunde zo volmaakt heeft leren beschrijven, vormt een flauwe afspiegeling van zo’n intelligentie.
Als we zijn redenering volgen zegt hij dus het volgende:
– De huidige toestand van het universum is een gevolg van een vorige toestand
– De huidige toestand is dan weer een oorzaak van de toestand die daarop volgt
– Stel nu dat een intelligent wezen welk ogenblik dan ook een precies inzicht zou hebben in de krachten van de natuur die hierbij aan het werk zijn, dan zou het zowel de toekomst als het verleden van elk (hemel)lichaam/deeltje kennen.
Een extremere vorm van het determinisme is het hard-determinisme, dat stelt dat in een deterministisch universum absoluut geen vrije wil kan bestaan.

Compatibilisme
Compatibilisten zijn er van overtuigd dat het determinisme en de vrije wil wel samen gaan. Ze beredeneren dat een persoon uit vrije wil handelt, wanneer deze persoon de handeling wilde en anders had kunnen handelen als hij dit besloten had. Een bekende compatibilist is de filosoof Thomas Hobbes. Hobbes zei het volgende: ‘No liberty can be inferred to the will, desire, or inclination, but the liberty of the man; which consisteth in this, that he finds no stop, in doing what he has the will, desire, or inclination to do’. Hij bedoelt hiermee dat vrijheid niet kan worden gevonden in de wil, de voorkeur of wens, maar alleen uit de vrijheid van een persoon, wat men opmaakt uit het gegeven dat hij niet stopt te doen wat hem is ingegeven door de wil, voorkeur of wens om te doen. Een belangrijke toevoeging aan deze uitspraak werd later geformuleerd door de filosoof David Hume: ‘This hypothetical liberty is universally allowed to belong to every one who is not a prisoner and in chains.’ Dit is een voorwaarde die wordt gesteld.

Incompatibilisten
Als laatst zijn er ook nog de incompatibilisten, die vinden dat het geloof in een gedetermineerd universum niet samen kan gaan met het geloof in vrije wil. Een voorbeeld voor dit standpunt zou kunnen zijn dat als iemand gedetermineerd is in zijn keuzes of handelingen, hij hetzelfde is als andere dingen die gedetermineerd zijn in hun gedrag. Daar mee bedoel ik dat als iemands gedrag gedetermineerd is, hij niet verder ontwikkeld is dan slechts een stuk speelgoed, een dobbelsteen, een pop, of een machine. Deze dingen hebben geen vrije wil en een mens dus ook niet als we van het determinisme uitgaan.

Ter illustratie heb ik een vereenvoudigde afbeelding van de verschillende stromingen met betrekking tot de vrije wil.

Rechten
Kun je berecht worden als je geen vrije wil hebt? Hebben wij in dat geval dan een vrije wil? Dit zijn vragen die in mij opkomen wanneer ik denk aan de vrije wil in het recht. Als je niet vrij bent in bepaalde keuzes waardoor je handelingen doet die strafbaar zijn moet je naar mijn idee wel berecht worden omdat ik ten eerste denk dat je altijd een keuze hebt die je zelf kunt maken en ten tweede heb je schade berokkent aan anderen, anders zou het niet strafbaar zijn. Volgens mij moet je dan de consequenties accepteren van de keuze die jij gemaakt heb. Als iemand anders nou de keuze voor je gemaakt heeft door bijvoorbeeld chantage of bedreigingen met het een en het ander en je kunt dat bewijzen voor de rechter dan zou deze absoluut rekening (moeten) houden met het lastige pakket waarin je je mogelijk bevindt. Stel dat je als rechter een zaak krijgt waarbij er een persoon is die iemand koelbloedig vermoord heeft vanwege het feit dat hij zijn vrouw betrapte op vreemdgaan, zijn ouders in een vliegtuigcrash gestorven zijn en dat hij zijn baan kwijt geraakt is. Deze persoon heeft enorme verliezen geleden en werd daar eigenlijk gek van. Zo’n persoon zou je dan ontoerekeningsvatbaar verklaren als rechter maar dan nog heeft deze persoon wel iemand vermoord wat strafbaar is en waarbij hij anderen schade heeft berokkent. In Nederland kijkt de rechter niet naar de wil van de persoon bij zijn acties maar hij leidt de wil af uit zijn acties omdat bepaalde handelingen een bepaalde betekenis hebben. Dan is het aan de persoon om het tegendeel te bewijzen. Ik ben het persoonlijk eens met deze manier van berechten omdat er puur op de feiten een beeld gevormd wordt die de verdachte persoon dan kan vervormen met bewijsmateriaal en een eerlijk proces, als het goed is.

Kan een mens vrij zijn?
De belangrijkste vraag van dit essay kan ik nu al een stuk beter beantwoorden. Ik denk dat een mens vrij is om te doen wat hij/zij wil zolang hij daarbij geen anderen pijn doet. Of je nu verslaafd bent aan sigaretten of je wordt gechanteerd, de keuzes die je maakt verplichten jou om de consequenties ervan te accepteren. Als je als persoon bedenkt dat je iets wilt doen dan heb je met vrije wil dit bedacht. Een determinist zou roepen dat dat idee al in je hoofd geprogrammeerd zit met een bepaald doel alleen zolang jij zelf nadenkt over dit idee en je erachter staat kan je toch niet gevangen zijn door een hogere macht. Je kunt niet gedwongen worden om een keuze te maken waar je al volledig achter staat. En als er toch een demon van Laplace is kan ik maar een ding zeggen: wie niet weet, die niet deert.

Literatuurlijst

De onderstaande bronnen heb ik gebruikt in dit essay:
– Wikipedia: Vrijheid (Filosofie)
https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijheid_(filosofie)

– Blog: Positive and negative liberty
http://histmodphiljwulffele.blogspot.nl/2013/04/positive-and-negative-liberty.html

– Henry Sturman: Vrijheid
http://www.henrysturman.com/dutch/artikelen/vrijheid.html

– John Stuart Mill: On liberty (ebook)
http://manybooks.net/titles/milljohn3490134901.html

– Wikipedia: Vrije wil
https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrije_wil

Review this essay:

Name
Rating
Your review: (optional)

Latest reviews:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.